Geen leges voor wijziging omgevingsplan bij overwegend publiek belang

Van bedrijfsfunctie naar woonfunctie

Een eigenaar woonde op een perceel met formeel een bedrijfsfunctie. De eigenaar nam zelf een actieve rol in het veranderen van de functie. Zo droeg de eigenaar zelf de kosten voor het maken van het TAM-omgevingsplan, stuurde hij een participatiebrief aan de buren en stelde deze stukken ter beschikking van de gemeente. De gemeente bracht € 7.000 aan leges in rekening.

Wel een aanvraag, geen leges verschuldigd

De eigenaar had niet uitdrukkelijk schriftelijk gevraagd om het omgevingsplan te wijzigen. Toch was volgens de rechtbank sprake van een aanvraag. Uit email-correspondentie en de actieve rol van de eigenaar bleek dat de wijziging op zijn verzoek tot stand was gekomen. Toch betekende dit niet automatisch dat de gemeente leges mocht heffen. Dat mag alleen wanneer sprake is van werkzaamheden die rechtstreeks en in overheersende mate worden verricht voor een individueel belang. Bij het vaststellen of wijzigen van een omgevingsplan staat volgens de rechtbank echter het publieke belang voorop. De gemeente stelt hiermee namelijk regels vast over het gebruik van grond en de fysieke leefomgeving.

Dat de wijziging maar één perceel betreft en de eigenaar zelf voordeel heeft van de wijziging, maakt dit niet anders. De rechtbank vernietigde daarom de legesaanslag. 

Let op! Dit betekent niet dat een gemeente bij een ruimtelijk initiatief helemaal geen leges mag heffen. Voor het behandelen van een omgevingsvergunning kunnen wel leges verschuldigd zijn.
Zo mocht een gemeente wel leges heffen voor de behandeling van een vergunningaanvraag van een regionale netbeheerder voor het veranderen en vergroten van een energieontvangst- en verdeelstation. Hoewel een betrouwbare energievoorziening ook een publiek belang dient, waren de werkzaamheden rond de vergunningaanvraag vooral gericht op het individuele belang van de netbeheerder.

Het is daarom belangrijk om te kijken waarvoor de gemeente de leges in rekening brengt. Gaat het om het vaststellen of wijzigen van het omgevingsplan, of om het behandelen van een concrete vergunningaanvraag?

TAM-omgevingsplan 

De procedure speelde in 2025, toen gemeenten nog gebruik konden maken van de tijdelijke TAM-werkwijze. Sinds 1 januari 2026 kunnen gemeenten daarmee geen nieuwe wijzigingsprocedure meer starten. De uitspraak is hiermee van belang voor nog aanhangige procedures waarin een TAM-omgevingsplan speelt. Ook buiten TAM-procedures lijkt de uitspraak echter relevant, omdat de rechtbank haar oordeel baseert op het onderscheid tussen een individueel en een publiek belang, en niet op de gebruikte technische standaard.

Let op! Geen leges betekent niet dat een wijziging altijd kosteloos is. De gemeente kan bepaalde kosten op een andere wettelijke of contractuele grondslag verhalen, bijvoorbeeld via een anterieure overeenkomst. Uitgangspunt blijft altijd dat dezelfde kosten niet dubbel in rekening mogen worden gebracht.